کوچه‌ های مسقف قطرم

روستای قطرم کجاست؟

تا اینجا متوجه شدیم که این روستای 5 هزارساله در استان یزد قرار گرفته و به عنوان یکی از جاهای دیدنی آن محسوب می‌شود. اگر بخواهیم به طور دقیق‌تر درباره روستای قطرم صحبت کنیم، باید بگوییم که در   45 کیلومتری شهرستان بافق و 172 کیلومتری یزد قرار دارد. مسیر دسترسی به آن کوهستانی است و حدود 2 ساعت از شهر یزد فاصله دارد.

چرا به روستای قطرم، ماسوله کویر می‌گویند؟

روستای قطرم، همانطور که اشاره شد، در دل کویر مرکزی ایران واقع شده‌است. دلیل این نام‌گذاری به ساختار ویژه خانه‌هایش برمی‌گردد. در قطرم، خانه‌ها به‌صورت پلکانی، مشابه روستای ماسوله در گیلان ساخته می‌شوند. این ویژگی خاص، به همراه موقعیت جغرافیایی‌اش که در منطقه‌ای خشک و بیابانی قرار دارد، موجب شباهت این روستا به ماسوله شده‌است. قطرم با خانه‌های خشتی و سقف‌های گلی‌اش، جلوه‌ای منحصر به فرد در دل کویر به وجود آورده و آن را به یکی از جاذبه‌های خاص گردشگری این استان تبدیل کرده‌است.

طبیعت روستای قطرم چگونه است؟

همانطور که اشاره کردیم، این روستا قدمتی 5 هزارساله دارد و اهالی‌اش به آن « قدرم» یا « قدرام» می‌گویند. طبیعت قطرم بسیار جالب و شگفت‌انگیز است و به 2 قسمت گرم‌سیری و سردسیری تقسیم می‌شود، خانه‌های پلکانی روستا، باغ‌ها و زمین‌های زراعی در دامنه‌های آفتاب‌گیر آن قرار دارند و بخشی که هوای آن سردتر است، به دلیل آنکه در مجاور خورشید نیست و فرسایش آب و خاک در طی سال‌های متمادی، شکلی شبیه دسته هاون پیدا کرده‌است. شکل منظم و استوانه‌ای این بخش از روستا به عنوان یکی از جاذبه‌های دیدنی روستای قطرم نیز محسوب می‌شود. در این بخش از روستا درختانی همچون گردو و بادام مشاهده می‌کنید.

دسترسی به روستای قطرم تنها، از بخش غربی‌اش امکان‌پذیر است. میزان بارش باران در آن برخلاف موقعیت جغرافیایی شهرهای اطرافش به‌خصوص بافق تفاوت محسوسی دارد و حتی در برخی مواقع 2 برابر سایر مناطق اطرافش است.

 آب آشامیدنی روستا از چشمه‌های طبیعی اطرافش تأمین می‌شود. چشمه اصلی در فاصله ۶ کیلومتری از روستا و در دل کوهستان می‌جوشد. این چشمه پس از عبور از میان خانه‌های پلکانی روستا، به شکل رودخانه‌ای پرآب از آن می‌گذرد. در هر خانه، حوضچه‌ای برای ذخیره آب تعبیه شده است که اهالی از آن برای شست‌وشو و مصارف خانگی استفاده می‌کنند. این سیستم تأمین آب، به‌عنوان یکی از جاذبه‌های بافق، نشان‌دهنده هماهنگی انسان و طبیعت در این منطقه است.

آداب و رسوم اهالی روستای قطرم

روستای قطرم با تاریخچه‌ای غنی و فرهنگی اصیل، آداب و رسوم ویژه‌ای دارد که هویت مردم آن را شکل می‌دهد. یکی از این رسوم، «تالوگردانی» است؛ در این آیین، یکی از جوانان روستا با پوشیدن لباس‌های خاص، به همراه یک زنگوله، به در خانه‌های مردم می‌رود و از اهالی نذری می‌طلبد. مردم روستا نیز با دادن آش، پول نقد و حتی ریختن یک سطح آب از پشت‌بام به استقبال او می‌روند. این مراسم نمادی از درخواست باران و برکت است و ریختن سطل آب روی تالو نیز به همین مسئله تاکید دارد.

از سوی دیگر، در نخستین شنبه هر سال، اهالی روستا گرد هم می‌آیند تا «آش هنگ» بپزند. در این روز، گیاهان محلی جمع‌آوری شده و در کنار هم پخته می‌شوند تا همبستگی و همیاری را در جامعه تقویت کنند. در کنار این آداب، بازی‌های محلی مانند گوی‌بازی و چفته‌بازی نیز در جشن‌ها و مناسبت‌ها برگزار می‌شوند که نشاط و سرزندگی را در میان اهالی تقویت می‌کند. این آداب و رسوم، نشان‌دهنده پیوند عمیق مردم قطرم با تاریخ، طبیعت و یکدیگر است و هویت فرهنگی این روستا را غنی‌تر می‌کند.

جاهای دیدنی روستای قطرم

با توجه به قدمت این روستا، می‌توان متوجه شد که یادگارهای تاریخی متنوعی در این روستا وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

قلعه دختر

یکی از جاهای دیدنی روستا، «قلعه دختر» است. این قلعه، در بالای کوه قرار دارد و در ساخت آن، از سنگ ساروج و گچ استفاده شده‌است.

قبرستان خورشیدی

«قبرستان خورشیدی»که در ورودی روستا واقع شده‌است، نیز یکی از جاهای دیدنی این روستا به حساب می‌آید و در آن آثار تاریخی و باستانی متنوعی پیدا شده‌است.

زیارتگاه پیر قطرم

«زیارتگاه پیر قطرم»  بقعه عارفی مورد احترام از اهالی روستاست که از آن به عنوان یکی از اماکن دیدنی قطرم نیز نام می‌برند.

کوه‌های محافظ قطرم

پیرامون قطرم را کوه‌های باجگام یا باجگان احاطه کرده‌است. این کوه‌ها سال‌ها از اهالی روستا در برابر هجوم راهزنان و مهاجمان، محافظت می‌کردند‌. دیواره‌های این کوه‌ها برای سنگ‌نوردی و صخره‌نوردی انتخاب مناسبی است.

چشمه‌های مشهور داخل روستای قطرم

در این روستا 3 چشمه به اسامی «درب گوشین»، «سنگ قصاب» و «آب سی بزی» وجود دارد که دارای خواص معدنی و طبیعی متنوعی هستند و برای درمان امراض پوستی از این چشمه‌ها استفاده می‌کنند.

چشمه درب دز

«چشمه درب دز» که به «چشمه دز» نیز شهرت دارد، یکی از چشمه‌های مشهور اطراف روستا و از تفرجگاه‌های محبوب منطقه است که در بالای قلعه دختر قرار دارد و اطرافش را ستون‌های سنگی زیبا با شکل‌های متنوع پوشانده‌اند.

چشمه مرغون

یکی دیگر از چشمه‌های مشهور با چشم‌انداز زیبای قطرم، «چشمه مرغون» است که در فاصلۀ حدود 20 کیلومتری رئستا قرار دارد.

چشمه پیروزی

«چشمه پیروزی» هم در 40 کیلومتری روستا واقع شده‌است و مردم از آن به عنوان یک چشمه مقدس یاد می‌کنند و برای ادای نذرهایشان در طول سال به جوار این چشمه می‌روند.

لباس و پوشش اهالی قطرم

اهالی روستا به‌خصوص افراد کهن‌سال، همواره لباس و پوشش محلی خود را در مراسم و آداب و رسوم روستا می‌پوشند. زنان این روستا، دامن‌های بلند پرچین به تن می‌کنند و سرشان را با چارقدهای مختلف می‌پوشانند. روی چارقدها نیز یک دستمال می‌بندند. مردان قطرم نیز در فصول مختلف، لباس‌های مختلف و متناسب با وضعیت آب‌وهوا برتن می‌کنند. پیراهن مردان اغلب، جلوبسته است و 2 دکمه در قسمت بالا دارد. روی پیراهن هم کت و جلیقه به تن می‌کنند. روی کت‌ها، جیب‌های بزرگ وجود دارد که از آن‌ها برای گذاشتن ابزار کار استفاده می‌کنند. شلوارهای مردان روستا نیز گشاد و مشکی‌رنگ هستند. در کل لباس مردان را اغلب زنان روستا دوخته‌اند.

محصولات و سوغاتی اهالی قطرم

روستای قطرم با اقلیم خاص خود، محصولات متنوعی تولید می‌کند که به سوغاتی‌های محبوبی تبدیل شده‌اند.

محصولات کشاورزی

• دامنه‌های آفتاب‌گیر شمالی روستا، مکان مناسبی برای کشت خرما و مرکبات است.
• دامنه‌های جنوبی که کمتر در معرض آفتاب هستند، برای کاشت محصولات سردسیری همچون بادام، گردو و زردآلو مناسب‌اند.
• گوجه‌فرنگی، بادمجان، گندم و جو نیز از دیگر محصولات زراعی روستا هستند.

صنایع دستی

• سبدبافی و حصیربافی: بانوان روستا با استفاده از سرشاخه‌های بادام کوهی، سبد، جارو و بادبزن می‌بافند.
• لباس‌های پشمی: زنان روستا از کرک و پشم گوسفندان، کلاه و ژاکت‌های محلی و... می‌بافند.

اقامت در قطرم

برای اقامت در این روستای دلنواز می‌توانید از خانه‌های محلی اهالی استفاده کنید تا بیشتر با فرهنگ بومی آن‌ها آشنا شوید. از سوی دیگر،  در سال‌های اخیر « کافه معمار» اقامت‌گاهی پلکانی است که در این منطقه برپا شده‌است و در آن غذاهای محلی و شیرینی‌های سنتی قطرم پخته می‌شود و صنایع دستی هم به فروش می‌رسد.

بهترین زمان سفر به روستای قطرم

با اینکه این روستا در استان یزد قرار دارد، همانطور که اشاره شد با سایر مناطق این استان، آب‌وهوایش متفاوت است و بهترین زمان سفر به آن فصل بهار و پاییز است که هوای منطقه وضعیت مطبوع‌تری دارد.

سخن آخر

در این مطلب، سعی کردیم تا شما را با یکی از جاهای دیدنی و کمتر شناخته شده استان یزد آشنا سازیم. روستای قطرم، با داشتن امکاناتی همچون آب آشامیدنی، برق، جاده آسفالته و دفاتر مخابراتی و پستی برای سفری کوتاه و یک روزه انتخاب مناسب و متفاوتی است. سفر به این روستا و زندگی در میان خانه‌های پلکانی کویری را از دست ندهید.